Um þögn, grá svæði og stjórnsýslulega ábyrgð

Árið 2017 hélt Rob Jonquière, læknir og þáverandi framkvæmdastjóri Heimssamtaka félaga um dánaraðstoð (World Federation of Right to Die Societies), erindi á málþingi um dánaraðstoð sem Siðfræðiráð Læknafélags Íslands hélt fyrir lækna.

Í umræðunni um dánaraðstoð er oft haldið fram að fólk óski eftir henni vegna skorts á líknarmeðferð, vegna fátæktar eða vegna þess að samfélagið bregðist þeim sem eru veikburða eða háðir stuðningi.

Í umræðu um dánaraðstoð heyrum við því stundum fleygt að ef fólk er veikt og vill ekki lifa lengur geti það „bara framið sjálfsvíg“. Slík einföldun er ekki aðeins villandi heldur dregur hún úr skilningi á aðstæðum fólks með ólæknandi sjúkdóma sem upplifir óbærilegar þjáningar.

Það er auðvelt að elska þegar lífið heldur áfram, en erfitt að elska þegar endalok nálgast. Þeir sem hafa fylgt ástvini sem þjáðist vita að stundum tekur ástin á sig nýtt form: hún verður að samhyggð, umhyggju og, að lokum, samþykki.

Umræðan um dánaraðstoð hefur á síðustu árum orðið sýnilegri á Íslandi. Þrátt fyrir að ekki sé enn búið að lögleiða dánaraðstoð á Íslandi má greina ákveðinn siðferðilegan tíðaranda sem endurspeglar viðhorf, tilfinningar og gildi þjóðarinnar gagnvart lífslokum, sjálfsákvörðunarrétti og mannlegri reisn.